Sunday, June 26, 2016


Πολιτιστικός και Λαογραφικός Σύλλογος Σκοπέλου
Καλοκαιρινές Δράσεις για Παιδιά!!

 Ο Σύλλογος σε συνεργασία με το Visual Arts Summer Studio, διοργανώνει δράση για 15 παιδιά ηλικίας από 8 έως 12 χρονών. Η Αμερικανίδα καθηγήτρια Zoe Blatt και η βοηθός της Θεοδώρα Παναγιωτοπούλου, θα διδάξουν ζωγραφική και χαρακτική, σε ένα ασφαλές και διασκεδαστικό περιβάλλον, όπου οι συμμετέχοντες θα έχουν την ευκαιρία μαζί με τους φίλους τους να διδαχθούν νέα πράγματα. 
Το πρόγραμμα θα ξεκινήσει στις 7 Ιουλίου και θα λήξει στις 21 Ιουλίου με αποκορύφωμα την έκθεση των παιδιών στις 23 Ιουλίου. Τα μαθήματα θα  πραγματοποιούνται κάθε Δευτέρα και Πέμπτη από τις 10:00 έως τη 13:00, στην αίθουσα του «Σκόπελος Ίδρυμα  Τεχνών»  (Skopelos Foundation For the Arts). H επιλογή των παιδιών θα γίνει με σειρά προτεραιότητας.




Περισσότερες πληροφορίες για τον τρόπο και το κόστος συμμετοχής παρακαλώ επικοινωνήστε στο : 6907594164,  Σπυριδούλα Μπετσάνη.

Saturday, April 30, 2016

 ΠΟΛΙΤΙΣΚΟΣ  ΚΑΙ  ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟΣ  ΣΥΛΛΟΓΟΣ  ΣΚΟΠΕΛΟΥ



ΤΟ  ΑΓΙΟ  ΦΩΣ  ΤΗΣ  ΑΝΑΣΤΑΣΗΣ  ΤΟΥ  ΘΕΑΝΘΡΩΠΟΥ,  ΑΣ  ΦΩΤΙΣΕΙ  ΤΙΣ  ΨΥΧΕΣ  ΚΑΙ ΤΙΣ  ΖΩΕΣ  ΟΛΩΝ  ΜΑΣ!!!!





Ο  ΧΡΙΣΤΟΣ   ΑΣ  ΜΑΣ  ΔΩΣΕΙ  ΤΗ  ΔΥΝΑΜΗ   ΓΙΑ  ΤΗ  ΔΙΚΗ  ΜΑΣ  ΑΝΑΣΤΑΣΗ  ΑΠΟ  ΤΟ ΣΚΟΤΑΔΙ  ΣΤΟ  ΑΠΟΛΥΤΟ  ΦΩΣ!!!!

ΚΑΛΗ ΑΝΑΣΤΑΣΗ!!


ΤΟ  Δ.Σ.

Wednesday, April 20, 2016

ΤΑ ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ ΣΤΗ ΣΚΟΠΕΛΟ


Το Σάββατο του Λαζάρου


       Τα πασχαλινά έθιμα στην Σκόπελο ξεκινούν απο το Σάββατο του Λαζάρου. Την ημέρα εκείνη, οι γιαγιάδες και οι μητέρες, έφτιαχναν (και φτιάχνουν ακόμη) απο ζυμάρι ένα ψωμάκι, σε σχήμα μικρού παιδιού, για μάτια έβαζαν δύο μοσχοκάρυδα, τα χέρια απο ζύμη και αυτά, σταυρώμενα, στα οποία τοποθετούσαν ένα φύλο απο βάγια, και το φύλευαν στα εγγόνια τους ή στα παιδιά τους αντίστοιχα. Αυτά έπαιρναν το ψωμένιο Λαζαράκι και γύριζαν στα σπίτια λέγοντας το ομώνυμο τραγούδι, μαζεύοντας χρήματα. Επίσης τα παιδιά έφτιαχαν ένα Λάζαρο (κούκλα) με κουρέλια, το έβαζαν πάνω σε ένα ξύλο και τον περιέφεραν στα σοκάκια. Έμοιαζε σαν σκιάχτρο. Κούρελια απο μέσα και παντελόνι απ'εξω. Κατά την περιφορά του, τραγουδούσαν το γνωστό τραγούδι του Λαζάρου και μάζευαν χρήματα:


Σήκου Λάζαρε και μη πολιοκοιμάσι,
τα βάγια φτάσανε και συ ακόμα κ' μάσι
σήκου Λάζαρι κουρέλ'
από μέσα απ' το βαρέλ'.
Βάγια, βάγια του βαγιού
τρώνι ψάρια κι κολιό
και την άλλη Κυριακή
τρώνι κόκκινου αυγό.

  Σήμερα οι γιαγιάδες και η μητέρες εξακολουθούν να φτιάχνουν οι ίδιες ή να αγοράζουν το "λαζαράκι" και να το προσφέρουν ανήμερα του Λαζάρου, στα εγγονάκια τους και τα παιδιά τους.



Η Κυριακή των Βαϊων


     Η Κυριακή των Βαϊων στη Σκόπελο, ήταν μεγάλη γιορτή. Οι πεθερές , που είχαν αρραβωνιάσει τον γιό τους, πήγαιναν την παραμονή στην εκκλησία, έπαιρναν ένα κλωνάρι βάγιας, το χρύσωναν δηλαδή έβαζαν πάνω του χρυσαφικό (κυρίως λίρα) και το έδεναν με άσπρη κορδέλα. Το έδιναν στον Παππά και αυτός την Κυριακή των Βαϊών αφού μοίραζε στον κόσμο την βάγια, φώναζε το όνομα της αρραβωνιασμένης κοπέλας και της έδινε τη χρυσωμένη βάγια. Την μέρα αυτή στο νησί τρώνε όλοι ψάρι.
  Το έθιμο επίσης ήθελε αυτήν τη μέρα, να "χτυπάνε" με τα κλωνάρια της βάγιας, όσους κοιμόντουσαν και αργούσαν να ξυπνήσουν, τραγουδώντας το παραπάνω τραγούδι.
  Σήμερα διατηρείται ακόμη η νηστεία, καθώς και το "χρύσωμα" της βάγιας απο την πεθερά στην αρραβωνιασμένη κοπέλα.
  

Μεγάλη Πέμπτη


     Την Μεγάλη Πέμπτη,  όλοι πήγαιναν στα 12 Ευαγγέλια. Η μετάληψη  γινόταν απο τις 2 η ώρα τα μεσάνυχτα. Οι καμπάνες ξυπνούσαν τους κατοίκους εκείνη των ώρα και διαρκούσε  απο τις 2 έως τις 6 το πρωί σε όλες τις εκκλησίες εκτός απο την Φανερωμένη. Τα ανύπαντρα κορίτσια, τα οποία δεν έκανε να βλέπει ο κόσμος, κοινωνούσαν απο τις 2 έως τις 3 και έπειτα έφευγαν. Οι άλλοι έμεναν και μετά τις 6 που άρχιζε η λειτουργία. 
Την Μεγάλη Πέμπτη συνήθιζαν να τρώνε αστακό με μάραθα (τότε ήταν φθηνός και υπήρχε σε αφθονία). Την ημέρα αυτή έτρωγαν και λάδι. Επίσης είναι η μέρα που έβαφαν κόκκινα τα αυγά.
  Σήμερα, ο κόσμος πάει απαραιτήτως στα 12 Ευγγέλια, ακόμη και αν δεν μείνει μέχρι τέλος. Επίσης βάφουν τα αυγά και πλάθουν τα κουλούρια. Πλέον οι περισσότεροι (90%), δεν μεταλαμβάνει τα μεσάνυχτα αλλά κυρίως το Μέγα Σάββατο το πρωί.



Μεγάλη Παρασκευή


        Το πρωί αυτής της μέρας τα παιδιά έβγαιναν στο δρόμο και έλεγαν τα κάλαντα “Σήμερα μαύρος ουρανός, σήμερα μαύρη μέρα...” και τα φίλευαν γλυκά και καρύδια. Το στόλισμα του επιταφίου άρχιζε απο το πρωί Τον στόλιζαν με φυσικά αλλά και τεχνητά λουλούδια, τις λεγόμενες τρέδες , που ετοίμαζαν οι μοδίστρες ένα μήνα πριν. Ήταν χρυσά λουλούδια απο τρες πάνω σε καλαμάκι ή συρματάκι. Σήμερα διατηρούνται τρέδες στο ναό του Αγίου Παντελεήμονα. Τα λουλούδια του Επιταφίου είχαν και μια θαυματουργή δύναμη (Χριστολούλουδα).
    Οι επιτάφιοι στην Σκόπελο έβγαίνουν με την καθιερωμένη τους σειρά (και σήμερα), ακολουθούμενοι απο χορωδία που ψάλει “ Ω Γλυκύ μου Έαρ”. Πρώτα έβγαίνε του “Χριστού”, μετά του “Αή Γιάννη”, μετά της “Παναγίας” και τελευταίος της “Φανερωμένης”. Ο Επιτάφιος του Χριστού περνούσε απο τον Αη Γιάννη, Παναγία, Φανερωμένη, σταματούσε σε κάθε ενορία και έκανε δεήσεις. Κατόπιν περνούσε απο την παραλία και κατέληγε στην ενορία του, ανεβαίνοντας απο το Μώλο.
     Το ίδιο έκαναν και οι άλλοι επιτάφιοι περνώντας απο τις άλλες εκκλησίες. Όταν συναντιώντουσαν οι επιτάφιοι στις διάφορες ενορίες ο κόσμος φώναζε “σας μπαταλάραμι”, που σημαίνει οτι ο επιτάφιος τους ήταν πιο όμορφα στολισμένος απο τους υπόλοιπους, ή είχε πιο πολύ κόσμο, που τον συνόδευε. Η έναρξη της πορείας του επιταφίου, συνοδευόταν απο κανονιές ή αλλους είδους πυροτεχνήματα. Όπως και στην Ανάσταση. Τη Μεγάλη Εβδομάδα μάλιστα γινόταν έρανος στην εκκλησία για να συγκεντρώσουν χρήματα για μπαρούτια , που τα αγόραζε ο ίδιος ο Παππάς. Έριχνα νεπίσης με πιστόλες και καριοφύλλια.
    Το απόγευμα της Μεγάλης Παρασκευής συνηθίζεται να επισκέπτονται όλους τους επιτάφιους για να τους προσκυνήσουν και να δουν ποιός είναι καλύτερα στολισμένος.

Προλήψεις και Έθιμα την Μεγάλη Παρσκευή

     Τη Μεγάλη Παρασκευή, δεν κάνουν σταυρό και πίνουν ξύδι το πρωί μόλις ξυπνήσουν, πριν πλυθούν. Τρώει ένας – ένας, χωρίς να κάθεται στο τραπέζι, σαλατικά και κουκιά. Δεν κάνουν χειραψίες, ούτε εύχονται "Καλό Πάσχα".  Οι τσοπάνηδες τη μέρα αυτή δεν έφτιαχαν τυρί, γιατί αυτήν τη μέρα δεν κάνει να βράσει τίποτα. Τα παλιά χρόνια έχυναν το γάλα, ενώ άλλοτε το φίλευαν χωρίς χρήματα. Επίσης υπάρχουν και κάποιες άλλες προλήψεις: για να μη ζηλεύει το παιδί, το περνάν τρεις φορές κάτω απο τον επιτάφιο. Για να μην έχουν πονοκέφαλο όλον τον χρόνο, περνάνε κάτω απο το τραπέζι, όπου είναι τοποθετημένο το σώμα του Χριστού, πριν γίνει ο επιτάφιος.
ΑΡΑΤΕ ΠΥΛΑΣ. Όταν ο Επιτάφιος επέστρεφε στην ενορία του, τον κρατούσαν υπερυψωμένο και περνούσε ο κόσμος απο κάτω. Η πόρτα του ναού ήταν κλειστή και απο μέσα περίμενε κάποιος, που υποδυόταν τον “Άδη”. Ακολουθούσε διάλογος ανάμεσα στον Παππά και τον “φρουρό του κάτω κόσμου”, ώσπου ο Άδης συνετρίβεται και “Βασιλεύς της Δόξης” μπαίνει θριαμβευτής στο ναό.
  • “Άρατε Πύλας οι άρχοντες υμών κι εισελεύσεται ο βασιλεύς της δόξης”
  • “Φρίτων και τριχών του οδοντάς του” - “Τις εστίν ούτος ο βασιλεύς της δόξης”
  • “Κύριος, κραταιός και δυνατός, Κύριος δυνατός εν πολεμοίς Άρατε Πύλας, οι άρχοντες υμών και εισελεύσεται ο βασιλεύς της δόξης”
  • “Τις εστίν ούτος ο βασιλεύες της δόξης”
  • “Κύριος των δυνάμεων, αυτός εστίν ο βασιλεύς της δόξης”
     Τότε με ένα σπρώξιμο υποχωρούσε η πόρτα , ενώ οι ενορίτες χτυπούσαν με μεγάλο θόρυβο τα στασίδια για ζωντανέψουν “οι μοχλοί συνετρίβησαν, εθλάσθησαν πύλαι...”. Στη συνέχεια ο ιερέας έφερε το Τίμιο Σώμα πάνω στη του εντός του ναού ψάλλοντας κατανυκτικά το “Ότε κατήλθες προς τον θάνατον...”. Τα λουλούδια του επιταφίου, τα έπαιρνε ο κόσμος για φυλαχτό. Επίσης τα τέσσερα φανάρια του επιταφίου, που ήταν απο καθαρό κερί, τα έδινε ο παππάς στους ναυτικούς. Ήταν το καλύτερο φυλαχτό για την τρούμπα, τη δίνη που γίνεται συχνά μέσα στη θάλασσα και δημιουργεί ανεμοστρόβιλο, βουλιάζοντας τα πλοία.
  Σήμερα, διατηρούνται στο ακέραιο τα θρησκευτικά έθιμα δηλαδή η περιφορά των Επιταφίων και το "Άρατε Πύλαι..". Ο κόσμος της Σκοπέλου, εξακολουθεί να πίνει ξύδι το πρωί και να μην στρώνει τραπέζι για φαγητό. Ο κόσμος επισκέπτεται τις ενορίες για να θαυμάσει τους Επιταφίους και μερικοί ακόμα φωνάζουν "σας μπαταλάραμε".


Μέγα Σάββατο


     Τούτη η μέρα, είναι μέρα χαράς. Οι νοικοκυρές, ετοίμαζαν τη μαγειρίτσα για το αναστάσιμο τραπέζι και έστελναν στις κουμπάρες και τους συγγενείς, καλαθάκια με αυγά και κουλούρια ή όσοι κατείχαν φρέσκο τυρί, μυζήθρες και κρέας. Οι νονάδες με τη σειρά τους έστελναν στα ανεδεξίμια την λαμπάδα και ένα ζευγάρι παπούτσια . Oι νύφες πήγαιναν στην πεθερά ψωμένια κουλούρα με λαμπάδα.
    Μέγα Σάββατο, όταν ο Παππάς λέει “Δεύτε λάβετε φως..”, τρέχουν όλοι , ποιός θα το πρωτοπάρει. Με το φως της Αναστάσεως , έκαναν σημάδια στους τοίχους και πάνω απο τις πόρτες, επίσης ανάβαν με αυτό το καντήλι για 40 μέρες. Την ώρα που έλεγε ο Παππάς το “Χριστός Ανέστη”, έξω απο την πύλη έστηναν κανόνια και γέμιζαν μπαρούτι. Ήταν ένα επικύνδυνο έθιμο που κατήργησε η Αστυνομία. Πλέον ρίχνουν βεγγαλικά και φωτοβολίδες.
      Μετά το Χριστός Ανέστη , άρχιζε ο ασπασμός και η λειτουργία που κρατούσε έως τις 2 το πρωί.. Όταν πλησίαζε το τέλος της έβγαινε ο Παππάς στην Ωραία Πύλη και έλεγε “νηστεύσαντες και μη νηστεύσαντες...” και κοινωνούσαν όσοι ήθελαν. Απο νωρίς οι τσοπάνηδες πήγαιναν στην εκκλησία τυρί ανάλατο, μυζήθρες και αυγά κόκκινα για να τα ευλογήσει ο παππάς. Μετά τα έβαζαν στο παγκάρι, και τα μοίραζαν στον κόσμο.
     Δύο ή τρία αδέλφια που είχαν γεννηθεί τον ίδιο μήνα, έβγαιναν απο διαφορετικές εξόδους αφού κοινωνούσαν, άλλος απο την πόρτα και άλλος απο το παράθυρο. Όταν πλησίαζε το τέλος της λειτουργίας, και ο παππάς έλεγε το Χριστός Ανέστη, σήκωνε τη λαμπάδα του και ρωτούσε “Ανέστη Χριστός”, οι δε πιστοί σήκωναν τις λαμπάδες και απαντούσαν “Χριστός Ανέστη”.
  Σήμερα, είναι η μέρα που η μεγαλύτερη μερίδα των κατοίκων μεταλαμβάνει. Οι ντόπιοι εξακολουθούν να ετοιμάζουν μαγειρίτσα για το βράδι. Στέλνουν απο το πρωί τα κόκκινα αυγά και τα κουλουράκια στις κουμπάρες και τους συγγενείς, οι νοννές στέλνουν τις λαμπάδες και τα παπουτσια στα αναδεξίμια. Το βράδι μετά το "Χριστός Ανέστη", μεταφέρουν στο φαναράκι το "Άγιο Φως" και μαζεύονται στο αναστάσιμο τραπέζι για να απολαύσουν τα εδέσματα μετά απο την μεγάλη νηστεία.

ΑΓΙΟ ΠΑΣΧΑ



      Την Κυριακή του Πάσχα οι Σκοπελίτες, την γιορτάζουν στα ''καλύβια”, δηλαδή στις αγροτικές κατοικίες της εξοχής. Αυτό που αξίζει να αναφερθεί είναι ότι τα πολύ παλιά χρόνια δεν έψηναν τη μέρα του Πάσχα αλλά της πρωτομαγιάς. Και το έθιμο του οβελία γινόταν με τη συμμετοχή κατσικιού και όχι αρνιού. Διότι στην Σκόπελο, οι τσοπάνηδες εξέτρεφαν κυρίως κατσίκια.
     Τη μέρα αυτή, οι τσοπάνηδες δεν έκανε να πιάσουν κόκκινο αυγό, γιατί αν άρμεγαν θα έπιαναν αρρώστια τα γίδια. Μπορούσαν να φάνε το αυγό αν τους το καθάριζε κάποιος άλλος.
Η δεύτερη Ανάσταση (Αγάπη) γίνόταν το απόγευμα. Ο Παππάς συνήθιζε να φιλά τους άντρες του χωριού για να συγχωρεθεί μιας και δεν επιτρεπόταν τα φιλιά μεταξύ αντρών και γυναικών. Οι νεόνυμφες στην Αγάπη συνηθίζαν να πηγαίνουν στην εκκλησία της Παναγίας και οχι στη δική τους.
     Την Κυριακή το απόγευμα γινόταν και το κάψιμο του Ιούδα. Έφτιαχναν ένα ομοίωμα ανθρώπου, που το γέμιζαν με άχυρο, το οποίο κρατούσε στο χέρι του ένα σακούλι με τα υποτιθέμενα αργύρια. Τον έστηναν σε ένα μεγάλο δένδρο της Παναγίας (για το κάψιμο έπαιρναν άδεια απο τον Παππά ή τον επίσκοπο). Καθένας είχε το δικό του όπλο. Ο επίτροπος έδινε στον καθένα ένα ποτήρι του κρασιού μπαρούτι. Με το σύνθημα άρχιζαν να ρίχνουν και ο Ιούδαν γινόταν παρανάλωμα πυρός. Άλλες φορές το ομοίωμα το έστηναν στον Κομμένο, έναν παλιό λιμενοβραχίονα στο Μώλο. Άλλοτε τον Ιούδα τον έκαιγαν την Κυριακή του Θωμά.
    Τρεις Πέμπτες μετά το Πάσχα δεν έμπαιναν μέσα στο αμπέλι. Της Αναλήψεως δεν κοιμόντουσαν το μεσημέρι για να μην αναληφθούν. Της Πεντηκοστής γινόταν μεγάλο πανηγύρι στον Καλόγερο που διαρκούσε τρεις μέρες.
  Σήμερα, οι σκοπελίτες εξακολουθούν να γιορτάζουν την Κυριακή του Πάσχα στα καλύβια, ψήνοντας κατσίκάκι. Τα έθιμα με το κάψιμο του Ιούδα έχουν εκλείψει.


Κείμενα : Σκοπέλου Λαϊκός Πολιτισμός του Αδαμαντίου Σαμψων, Σπ. Μπετσάνη (Οργανωτική Γραμματέας του Π.Λ.Σ.Σκοπέλου).
Φωτό: Skopelos Web, Εφημερίδα Βόρειες Σποράδες, Google
Επιλογή, Επιμέλεια: Σπ. Μπετσάνη
Για τον Πολιτιστικό και Λαογραφικό Σύλλογο Σκοπέλου

Saturday, April 9, 2016

Σ Τ Α Φ Υ Λ Ο Σ
ο πρώτος οικιστής της αρχαίας Πεπαρήθου



   Δεν είναι γνωστό, πότε ακριβώς και γιατί το νησί έπαψε να φέρει το όνομα “Πεπάρηθος”, που απέκτησε προς τιμή του γιού του Διόννυσου (θεού του οίνου). Πιθανολογείται ότι η μετονομασία έγινε τον 2ο αιώνα μ.Χ, τον καιρό της Ρωμαιοκρατίας. Τότε για πρώτη φορά αναφέρεται το όνομα Σκόπελος, απο τον μεγάλο αστρονόμο και γεωγράφο Κλαύδιο Πτολεμαίο στο σύγγραμα του Γεωγραφική Αφήγισις. Δεν γίνεται συσχετισμός με την Πεπάρηθο ή ταύτιση, όμως είναι βέβαιη.
  Μεταξύ των πολλών τεκμηρίων τα οποία δεν αφήνουν καμία αμφιβολία ότι η Σκόπελος ταυτίζεται με την Πεπάρηθο είναι: η ανακάλυψη στον όρμο Στάφυλο της Σκοπέλου του τάφου του Σταφύλου, κατοίκου της Πεπαρήθου, η ανεύρεση στη Σκόπελο πολλών νομισμάτων με αποτυπωμένη την επιγραφή ΠΕΠΑ, ανάγλυφα και επιγραφές που βρέθηκαν και σχετίζονται με την Πεπάρηθο, η αναφορά στην ιστορία της Πεπαρήθου στο λιμάνι και τον οικισμό της Πανόρμου, που συμπίπτει με τον ομώνυμο όρμο της Σκοπέλου, τα λείψανα τειχών στην περιοχή αυτή αλλά και στην πόλη της Σκοπέλου, τέλος η σύμπτωση του ονόματος του νότιου όρμου της Σκοπέλου Αγνώντα με το όνομα του Πεπαρήθιου ολυμπιονίκη Άγνωνος.
  Το όνομα Σκόπελος (που αδικεί την καταπράσινη φύσιογνωμία του τόπου) εικάζεται ότι προέκυψε ύστερα απο μακροχρόνια ερήμωση, επακόλουθο της καταστροφής που είχε επιφέρει κατά το 208 π.Χ. ο Βασιλιάς τη Μακεδονίας Φίλιππος Γ' . Κατά την αληθοφανέστερη εξήγηση, η νέα ονομασία σχετίζεται με τους σκόπελους που προβάλλουν στον μικρό όρμο, στο βάθος του οποίου εκτεινότα ο οικισμός της Πεπαρήθου, που είχε πια αφανιστεί. Φαίνεται οτι εξαιτίας αυτών των βράχων ονομάστηκε άστοχα το νησί “νήσος σκοπελών” και εν συντομία “Σκόπελος”. Νήσο Σκοπελών τη γράφει και ο Καισάριος Δαπόντες και επισκοπή Σκοπελών ονομαζόταν κάποτε η επισκοπή Σκιάθου και Σκοπέλου,, που καταργήθηκε το 1842. Το όνομα κάποια στιγμή είχε παραφθαρεί σε Σκέπιλα κατά τη Βυζαντινή εποχή, όπως φαίνεται στο “Περι θεμάτων σύγγραμα” του Αυτοκράτορα Κωνσταντίνου του Πορφυρογεννήτου.
   Όταν ο Θησέας έφυγε από την Κρήτη πήρε μαζί του την Αριάδνη την οποία όμως εγκατέλειψε στην Νάξο. Εκεί την είδε ο θεός Διόνυσος, την ερωτεύτηκε και την μετέφερε στη Λήμνο. Στη Λήμνο η Αριάδνη κι ο Διόνυσος θα αποκτήσουν τέσσερις γιούς, τον Θόαντα, τον Ινοπίοντα, τον Πεπάρηθο και τον Στάφυλο. Πρώτος οικιστής της Πεπαρήθου λοιπόν, υπήρξε κατά τον 15ο αιώνα π.Χ, ο Στάφυλος, ηγεμώνας δηλαδή πρίγκιπας, του Κρητικού βασιλείου του Ραδάμανθυ (αδελφού του Μίνωα). Κατά άλλη εκδοχή ο Στάφυλος ήταν γιός της Αριάδνης και του Θησέα.
  Οι Κρήτες, άποικοι με επικεφαλής τον Στάφυλο, αποβιβάστηκαν, όπως φαίνεται, στο νότιο όρμο της Πεπαρήθου, ο οποίος διατηρεί ακόμα το όνομα του οικιστή, όπως εξάλλου και η γύρω περιοχή του νησιού.

  Οι νέοι κάτοικοι του νησιού εισήγαγαν την αμπελοκαλλιέργεια, που χάρη στο γόνιμο έδαφος και τις ευνοϊκές κλιματολογικές συνθήκες, απέφερε άφθονο και γευστικότατο καρπό, τον ξακουστό κατά την αρχαιότητα “πεπαρήθιο οίνο”, ο οποίος υπήρξε το κύριο προϊόν του νησιού μέχρι την αρχή του 20ου αιώνα.
  Στον γραφικό όρμο του Σταφύλου, στο σύνορο του κατηφορικού πευκοδάσους και της λευκής αμμουδιάς βρέθηκε τον Αύγουστο του 1936 ο τάφος του οικιστή. Η ανακάλυψη οφείλεται στον Σκοπελίτηη Γιάννη Ν. Δημητριάδη, καθηγητή ζωοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο της Θεσαλλονίκης. Στις 17 Αυγούστου το 1936 ο καθηγητής βρήκε τυχαία στον τόπο , όπου ανακαλύφθηκε κατόπιν ο τάφος, μικρό χρυσό έλασμα με διακόσμηση, που τόσο τον εντυπωσίασε ώστε μερίμνησε να διενεργηθεί σχετική έρευνα. Έτσι με την πρωτοβουλία και την εποπτεία τη δική του και παρουσία των Αρχών της Σκοπέλου, την επόμενη ημέρα πραγματοποιήθηκε πρόχειρη ανασκαφή, που αποκάλυψε τμήμα αρχαίου τάφου με κτερίσματα. Αμέσως ειδοποιήθηκε η Αρχαιολογική Υπηρεσία, η οποία ύστερα απο λίγε ημέρες διενήργησε, δια του τότε Εφόρου Αρχαιοτήτων Νικολάου Πλάτωνος, πλήρη ανασκαφή του τάφου , που έφερε στο φως αφ' ενός μέλη ανθρώπινου σκελετού και δύο κρανία, ανδρικό και γυναικείο και αφ' ετέρου πολύτιμα κτερίσματα (πενήντα) μεταξύ των οποίων χρυσή ταινία διαδήματαος, χάλκινη λάβρυς (διπλός πέλεκυς – το σύμβολο του μινωικού κράτους), τμήμα χρυσής επένδυσης απο λαβή ξίφους, το οποίο δεν βρέθηκε (το υπόλοιπο περιήλθε το 1937 στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείου και λέγεται οτι ανακαλύφθηκε απο άγνωστο πριν την ανακάλυψη του τάφου). Μεταξύ των ευρημάτων είναι και ένα ψέλιο, ένα χάλκινο ξίφος, ένας χάλκινος αμφορέας, μια αργυρή φιάλη, μια πρόχους, πήλινες κύλικες και ένα είδωλο γυναίκας.


  Τα παραπάνω ευρήματα είχαν αρχικά διατεθεί στο Μουσείο Θηβών, όπου υπαγόταν αρχαιολογικά η επαρχία Σκοπέλου και τώρα εκτίθενται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών.
  Απο τη θέση του τάφου (δίπλα στην ακτή, τοποθεσία που επιλεγόταν στην αρχαιότητα σε περίπτωση πρίγκιπα), το σχήμα του (ορθογώνιο), τον πλούτο, το είδος και την ποιότητα των κτερισμάτων, και ιδίως απο τη χρυσή επένδυση της λαβής του ξίφους, οι αρχαιολόγοι ββαιώθηκαν ότι πρόκειται για τον τάφο του Σταφύλου, ο οποίος ασφαλώς θα ήθελε να ατενίζει απο εκεί τη γαλανή θάλασσα, που τον έφερε άρχοντα στην πανέμορφη δεύτερη πατρίδα Σκόπελο.



Πηγή: Σκοπελίτικοι Παλμοί του Νίκου Ι. Νικολαϊδου.
Επιλογή κειμένων, φωτογραφιών και σχεδιασμός Σπ. Μπετσάνη, οργανωτικής γραμματέως του Π.ΛΣ Σκοπέλου.

Για τον Πολιτιστικό και Λαογραφικό Σύλλογο Σκοπέλου.

Thursday, March 31, 2016

ΚΑΛΟ ΜΗΝΑ - ΠΡΩΤΑΠΡΙΛΙΑ






ΠΡΩΤΑΠΡΙΛΙΑ 

   Τα ψέματα της Πρωταπριλιάς είναι ένα έθιμο που μας έχει έρθει από την Ευρώπη. Υπάρχουν διάφορες εκδοχές σχετικά με τον τόπο και τον χρόνο που γεννήθηκε το έθιμο αυτό. Δύο από αυτές, όμως, είναι οι επικρατέστερες.

   Σύμφωνα με την πρώτη εκδοχή, το έθιμο ξεκίνησε από τους Κέλτες. Λαός της βορειοδυτικής Ευρώπης, οι Κέλτες, ήταν δεινοί ψαράδες. Η εποχή του ψαρέματος ξεκινούσε την 1η Απριλίου. Όσο καλοί ψαράδες όμως και να ήταν, την εποχή αυτή του χρόνου τα ψάρια πιάνονται δύσκολα. Έτσι και αυτοί, όπως προστάζει ο "κώδικας δεοντολογίας" των ψαράδων όλων των εποχών, έλεγαν ψέματα σχετικά με τα πόσα ψάρια είχαν πιάσει. Αυτή η συνήθεια, έγινε με το πέρασμα του χρόνου έθιμο.

 Η δεύτερη εκδοχή, που θεωρείται και πιο βάσιμη ιστορικά, θέλει γενέτειρα του εθίμου την Γαλλία του 16ου αιώνα. Μέχρι το1564 η πρωτοχρονιά των Γάλλων ήταν η "1η Απριλίου". Την χρονιά αυτή όμως, και επί βασιλείας Καρόλου του 9ου, αυτό άλλαξε και Πρωτοχρονιά θεωρούνταν πλέον η 1η Ιανουαρίου. Στην αρχή αυτό δεν το δέχτηκαν όλοι οι πολίτες. Οι αντιδραστικοί συνέχιζαν να γιορτάζουν, την παλαιά πλέον, πρωτοχρονιά τους την 1η Απριλίου, ενώ οι υπόλοιποι τους έστελναν πρωτοχρονιάτικα δώρα για να τους κοροϊδέψουν. Το πείραγμα αυτό μετατράπηκε με τον καιρό σε έθιμο.
   Το έθιμο αυτό ήρθε και στην Ελλάδα και διαφοροποιήθηκε αποκτώντας μια ελληνική χροιά. Η βασική ιδέα βέβαια παρέμεινε ίδια. Λέμε αθώα ψέματα με σκοπό να ξεγελάσουμε το «θύμα» μας. Σε κάποιες περιοχές, θεωρούν ότι όποιος καταφέρει να ξεγελάσει τον άλλο, θα έχει την τύχη με το μέρος του όλη την υπόλοιπη χρονιά. Σε κάποιες άλλες πιστεύουν ότι ο «θύτης» θα έχει καλή σοδειά στις καλλιέργειες του. Επίσης το βρόχινο νερό της πρωταπριλιάς, θεωρούν μερικοί, ότι έχει θεραπευτικές ιδιότητες. Όσο για το «θύμα», πιστεύεται ότι, σε αντίθεση με τον «θύτη», θα έχει γρουσουζιά τον υπόλοιπο χρόνο και πιθανότατα αν είναι παντρεμένος θα χήρεψει γρήγορα.
    Σύμφωνα με τον Έλληνα λαογράφο Λουκάτο το έθιμο αυτό αποτελεί ένα σκόπιμο "ξεγέλασμα των βλαπτικών δυνάμεων που θα εμπόδιζαν την όποια παραγωγή" όπως είναι η αρχή του μήνα τόσο για τον Μάρτιο, όσο και τον Απρίλιο υποχρεώνοντας πολλούς να λαμβάνουν διάφορα "αντίμετρα" (αλεξίκανα μέτρα). Επίσης και ο Έλληνας λαογράφος Γ. Μέγας συμφωνεί πως η πρωταπριλιάτικη "ψευδολογία" παραπλανά ελλοχεύουσες δυνάμεις του κακού, έτσι ώστε να θεωρείται από τον λαό ως σημαντικός όρος μαγνητικής ενέργειας (έλξης ή αποτροπής) για μια επικείμενη επιτυχία.
   Τον προηγούμενο αιώνα, η τεχνολογία βοήθησε κάποιους να ξεγελάσουν χιλιάδες άτομα την ημέρα αυτή. Για παράδειγμα μια Αμερικάνικη εφημερίδα δημοσίευσε ένα άρθρο (στις αρχές του 20ού αιώνα), στο οποίο αναφερόταν ότι ο Τόμας Έντισον είχε εφεύρει μια μηχανή, η οποία μετέτρεπε το νερό σε κρασί. Οι μετοχές των εταιριών παρασκευής και διακίνησης οίνου, σημείωσαν κατακόρυφη πτώση στο χρηματιστήριο.
   Ένα άλλο παράδειγμα μεγάλης πρωταπριλιάτικης φάρσας, είναι αυτή του δικτύου BBC το 1957. Τότε προβλήθηκε από το δίκτυο αυτό ένα ρεπορτάζ, στο οποίο Ιταλοί γεωργοί μάζευαν μακαρόνια από τα δέντρα που υποτίθεται ότι τα παράγουν. Παρόμοια ρεπορτάζ συνεχίζονται όμως μέχρι και σήμερα σχεδόν από το σύνολο των ΜΜΕ, που τις περισσότερες φορές αγγίζουν σημαντικά θέματα οικονομίας, διασκέδασης, κ.λπ.



·         Πηγή:  ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ και Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα τ.51ος, σ.72


Για τον Πολιτιστικό και Λαογραφικό Σύλλογο Σκοπέλου

Σπυριδούλα Μπετσάνη, οργανωτική γραμματέας του Συλλόγου.

Saturday, March 19, 2016

Η ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ ΣΤΗ ΣΚΟΠΕΛΟ


Η ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ ΣΤΗ ΣΚΟΠΕΛΟ

Η Παναγία η Λιβαδιώτισσα

    Η Κυριακή της Ορθοδοξίας στη Σκόπελο είναι μεγάλη γιορτή και νηστεία. Οι Σκοπελίτες, οι οποίοι απο παλιά είχαν έντονο θρησκευτικό συναίσθημα, αλλά και οι γλωσσώτε,ς εξακολουθούν να τηρούν ένα έθιμο με παλαιοτάτη προέλευση, που ανάγεται στη βυζαντινή εποχή. Παλιά, η μόνη εκκλησία που λειτουργούσε εκείνη την ημέρα ήταν ο “Χριστός”, η μητρόπολη του νησιού. Απο την προηγούμενη λοιπόν πήγαιναν στα εξωκκλήσια και έφερναν τις εικόνες των αγίων. Τις κρατούσαν στα σπίτια και την άλλη μέρα τις πήγαιναν στην εκκλησία.
    Εκτός απο τις εικόνες των εξωκκλησίων έφερναν και όποιοι είχαν παλιές δικές τους εικόνες. Συνήθως τις έδιναν να τις κρατούν μικρά παιδάκια φροντίζοντας να τις στολίζουν με δαντέλες ή λουλούδια. Στο “Χριστό” μετέφεραν και τη μεγάλη εικόνα της Παναγίας της Λειβαδιώτισσας, περίφημο έργο του αγιογράφου Αγοραστού του Κρητός (17ο αιώνας). Στη Λιβαδιώτισσα δεν γινόταν καθόλου λειτουργία την Κυριακή. Συνήθιζαν μόνο να λειτουργούν το Σάββατο το απόγευμα πριν μεταφέρουν στο “Χριστό” την εικόνα.

    Αργότερα λέγεται ότι η εικόνα “δεν ήθελε να μετακινηθεί” και καθιερώθηκε να γίνεται εκεί η λειτουργία της Κυριακής. Στην πραγματικότητα αυτό φαίνεται ότι ήταν τέχνασμα της οικογένειας Δουλίδη, επειδή η Λιβαδιώτισσα ήταν ιδιοκτησία τους. Έκτοτε το έθιμο συνεχίζεται, αλλά ο κόσμος πηγαίνει με τις εικόνες στη Λιβαδιώτισσα.
    Το πανηγύρι αυτό του “Χριστού” την ημέρα της Ορθοδοξίας το είχε καθιερώσει παλιά ο επίσκοπος Σκοπέλου, επειδή η μητρόπολη της Σκοπέλου γιόρταζε τα Χριστούγεννα και ο κόσμος πήγαινε στις ενορίες του. Τελικά όμως κατέληξηε και την ημέρα της Ορθοδοξίας να γιορτάζει αντ' αυτού η Λιβαδιώτισσα.

    Για να μην μείνουν παραπονούμενοι όμως οι ενορίτες του “Χριστού” αποφασίστηκε να γίνεται λειτουργία και στις δύο εκκλησίες. Έτσι μεταφέρουν με πομπή την εικόνα της Παναγίας στο “Χριστό”, όπου γίνεται η λειτουργία και μετά την φέρνουν πίσω. Ο κόσμος ακολουθεί την πομπή μαζί με τις αμέτρητες μικρές εικόνες. Όλη η τελετή συμβολίζει την επανίδρυση των εικόνων μετά τη μεγάλη εικονοκαλστική διένεξη στο Βυζάντιο.

Πηγή: Σκοπέλου Λαϊκός Πολιτισμός του Αδαμαντίου Σαμψών.
Επιμέλεια , Επιλογή Κειμένων και Φωτογραφίας: Σπυριδούλα Μπετσάνη, οργανωτική γραμματέας του Π.Λ.Σ.Σκοπέλου.
Φωτόγραφίες: Εφημερίδα Βόρειες Σποράδες

Για τον Πολιτιστικό και Λαογραφικό Σύλλογο Σκοπέλου 2016